Các bác sĩ, đây là lý do vì sao bệnh nhân của chúng ta đang dùng ChatGPT

 Doctors, This Is Why Our Patients Are Using ChatGPT

Đây là một bài viết đăng trên New York Times của một bác sĩ vừa là Giáo sư của đại học nỗi tiếng Columbia. Xin trân trọng chia sẻ:- Minh Hân Phan

——————————————

Doctors, This Is Why Our Patients Are Using ChatGPT

Các bác sĩ, đây là lý do vì sao bệnh nhân của chúng ta đang dùng ChatGPT

By Helen Ouyang

Dr. Ouyang is an emergency physician and an associate professor at Columbia.

May 24, 2026

——————————————

Vài tháng trước, tôi nhận kết quả của một số xét nghiệm máu định kỳ, và nói thật là có vài chỉ số hơi cao hơn mức bình thường. Bác sĩ của tôi khuyên: “tiếp tục ăn kiêng và tập thể dục”, rồi kết thúc phần ghi chú.

Nhưng trong vài năm gần đây, các chỉ số của tôi cứ nhích lên từng chút một, và tôi cảm thấy thất vọng vì dường như mình không làm được gì nhiều để cải thiện. Tôi yêu cầu được gọi điện trao đổi với bác sĩ — chắc hẳn cô ấy phải có lời khuyên tốt hơn những gì đã ghi — nhưng bác sĩ nhắn lại rằng nếu muốn bàn kỹ hơn về kết quả, tôi cần đặt thêm một cuộc hẹn khác.

Thế là tôi làm điều mà hầu như ai trong thời đại này cũng làm: tôi tìm đến trí tuệ nhân tạo. Không kỳ vọng nhiều, tôi nhập kết quả xét nghiệm của mình vào ChatGPT.

Với tư cách vừa là một bác sĩ, vừa là một bệnh nhân, tôi thấy trải nghiệm ấy thật đáng ngạc nhiên. Không phải vì ChatGPT làm tôi choáng ngợp bởi kiến thức khoa học của nó, mà vì nó hành xử đúng theo cách mà tôi vẫn mong nền y học hiện đại — và những người làm nghề y — còn giữ được.

Tôi từng nghĩ rằng “khía cạnh con người” trong y khoa là điều A.I. không thể chạm tới. Dĩ nhiên, tôi biết bác sĩ ngày nay đang dùng A.I. để hỗ trợ việc báo tin xấu, vì bệnh nhân thường cảm thấy những thông điệp do chatbot soạn thảo có vẻ đồng cảm hơn những gì bác sĩ viết. Nhưng trong thực tế, tôi vẫn nghĩ điều thật sự quan trọng là có một con người đang trực tiếp chăm sóc mình.

Chatbot ấy không chỉ trả về vài lời khuyên chung chung. Nó hỏi tôi về cuộc sống hằng ngày và tìm ra những điều tôi thực tế có thể thay đổi. Nó gợi ý tôi nên đi bộ ngắn ngay sau khi ăn — điều mà trước đây tôi chưa từng xem trọng. Khi tôi hỏi liệu tập một hoạt động dài hơn có tốt hơn không, nó cho biết lợi ích thêm vào có lẽ chỉ không đáng kể. Những lời khuyên của nó rất thực tế và dễ làm theo.

Khi tôi ngượng ngùng hỏi một câu có vẻ ngớ ngẩn — rằng nếu ăn kẹo vitamin dẻo sau khi đi bộ liệu có làm tăng đường huyết không — nó yêu cầu tôi gửi đường link sản phẩm cụ thể và phân tích kỹ thành phần. (Và câu trả lời là: không.)

Tôi cũng thoải mái nói với nó rằng có những gợi ý tôi chắc chắn sẽ không làm — như uống Metamucil hay những loại bột vỏ hạt mã đề (psyllium husk) — “xin miễn”. Nó phản hồi đầy thông cảm và đưa ra những lựa chọn thay thế khác. (Không hề tự ái.)

Dĩ nhiên, với tư cách bác sĩ, tôi biết khi nào nên đặt câu hỏi lại với chatbot và khi nào nên bỏ qua lời khuyên của nó. Nhưng nhiều bệnh nhân khác thì không.

Điều khác biệt là tôi có thể hỏi đi hỏi lại cùng một câu hỏi nhiều lần, mà chatbot chưa bao giờ tỏ ra khó chịu hay phán xét. Quan trọng nhất, nó luôn động viên tôi tiếp tục cố gắng — đúng kiểu chăm sóc ổn định, mang tính gắn kết mà chúng ta vẫn luôn khăng khăng rằng chỉ con người mới làm được.

Gần đây, tôi gặp một bệnh nhân mắc một dạng ung thư có khả năng chữa khỏi rất cao. Tuần nào anh ấy cũng hỏi chatbot rằng bệnh của mình có chữa được không. Anh ấy vốn đã biết câu trả lời rồi — điều anh thật sự cần chỉ là được trấn an thường xuyên.

Là một bác sĩ, tôi hơi ngượng khi thừa nhận mình dùng ChatGPT. Nhưng mỗi lần tương tác với những công cụ A.I. y khoa chuyên nghiệp như OpenEvidence, tôi lại thấy lạnh lẽo và vô cảm. Nó đối xử với tôi như một hồ sơ bệnh án, chứ không phải một con người có sở thích và thói quen riêng.

Tôi nhận ra điều đang khiến tôi bị ChatGPT thuyết phục không phải là khả năng đọc hàng loạt nghiên cứu mới nhất hay chẩn đoán bệnh tật, mà là sự đồng cảm không đổi, những lời động viên bền bỉ, sự kiên nhẫn vô hạn và sẵn sàng lắng nghe của nó. Nó không phải con người, nhưng có thể mô phỏng được vài phẩm chất mà chúng ta quý trọng nhất trong giao tiếp giữa người với người.

Tôi làm theo lời khuyên của ChatGPT, và khi kết quả xét nghiệm máu cải thiện, nó ghi nhận sự tiến bộ ấy rồi khuyến khích tôi tiếp tục. Có lẽ tôi đã không thay đổi được thói quen — chứ chưa nói đến việc duy trì được chúng — nếu không có những cuộc trao đổi đều đặn ấy. Trước đây tôi chắc chắn đã không làm được.

Một thực tế đáng buồn của nền y học Mỹ hiện nay là bác sĩ không thể nào có mức độ sẵn sàng hỗ trợ gần bằng một chatbot. Và khi hệ thống chăm sóc sức khỏe không thể cung cấp đủ thời gian, sự chú tâm và lòng trắc ẩn, bệnh nhân sẽ tìm chúng ở nơi khác — kể cả từ một cỗ máy mà chúng ta từng nghĩ sẽ không bao giờ có thể “giống con người”.

A.I. có thể không thay thế bác sĩ, nhưng nó sẽ thay đổi điều mà bệnh nhân mong đợi từ bác sĩ. Và giới y khoa cần thích nghi.

Trước khi tôi dùng chatbot cho các vấn đề sức khỏe của chính mình, việc bảo một bệnh nhân “hãy hỏi ChatGPT” là điều không tưởng — hoặc ít nhất là điều tôi cho rằng cực kỳ thiếu trách nhiệm. Nhưng giờ thì tôi không còn chắc nữa.

Trong một số tình huống nhất định, A.I. mang đến điều mà bệnh nhân thật sự cần nhưng ngành y lại khó đáp ứng.

Thực tế là rất nhiều bệnh nhân đã bắt đầu tham khảo A.I. rồi. Các bác sĩ có thể tiếp tục lo sợ hoặc chỉ trích điều đó, hoặc họ có thể tìm cách hỗ trợ bệnh nhân sử dụng các công cụ A.I. cho việc chăm sóc sức khỏe — một cách cẩn trọng, với những giới hạn rõ ràng.

Tôi sẽ không bao giờ bảo bệnh nhân dùng ChatGPT hay Claude để tự chẩn đoán bệnh. Nhưng có lẽ tôi sẽ khuyên họ dùng nó để hiểu rõ hơn về một tình trạng sức khỏe mới, theo dõi các xét nghiệm định kỳ, hoặc biến lời khuyên chung chung kiểu “ăn kiêng và tập thể dục” thành những bước thực tế phù hợp với cuộc sống của họ — như chính tôi đã làm.

Đồng thời, chúng ta cũng cần những cơ chế bảo vệ trong các hệ thống này để ngăn ngừa những tổn hại thực sự từ các lời khuyên nguy hiểm.

Trải nghiệm của tôi với chatbot đã thay đổi cách tôi tương tác với bệnh nhân trong phòng cấp cứu — nơi tôi chỉ có vài phút để ghép nối những mảnh rời về hoàn cảnh của họ. Khi một bệnh nhân cứ lặp đi lặp lại cùng một câu hỏi, tôi cố gắng lắng nghe điều ẩn phía sau nó.

Có thể điều cô ấy cần không phải là thêm thông tin y khoa.

Minh Hân Phan

https://www.facebook.com/hphan2029

_____________________________

Nước Gạo Rang

 Bí Bếp

Tôi tuy cũng đã có chút tuổi, nhưng sức khỏe tổng quát thì còn tương đối “ok Salem”. Chỉ có điều, cái hệ thống tiêu hóa của tôi thì từ nhỏ tới lớn vốn đã chẳng được yên thân cho lắm.

Có lẽ một phần cũng do di chứng của khoảng tám tháng sống trên vùng núi cao, nước độc, ở khu vực “giải phóng” của lòng chảo An Lão, bắc Bình Định, vào năm 1964. Từ nhỏ, tôi đã dễ bị “tháo re” hơn người bình thường, nên chuyện ăn uống lúc nào cũng phải cẩn thận. Ăn thì vẫn ham, nhưng cái bụng có chịu hay không lại là chuyện khác.

Ngoài cái tật dễ bị “Tào Tháo rượt”, tôi còn hay bị ứ hơi, sình bụng. Thành ra trong nhà, trong xe, trong túi xách, lúc nào cũng có sẵn đủ thứ, nào là Alka Seltzer, Tums, Pepto Bismol, Rolaids, đại khái là một kho “cứu viện tiêu hóa” lưu động.

Hôm kia, tự nhiên cái bụng lại nổi loạn ngang hông. Sình bụng, ấm ách, khó chịu, uống thuốc gì cũng không thấy bớt bao nhiêu. Ngay cả lon Coke, theo kiểu “remedy” truyền thống bên Mỹ, cũng chẳng ăn thua. Tôi chịu trận qua đêm, tới sáng mới “thổ tả” được một trận, sau đó mới thấy trong người nhẹ lại chút đỉnh.

Lúc đó tôi chợt nhớ tới món nước gạo rang. Có lần về lại quê nhà, con nhỏ em tôi bị Tào Tháo rượt dữ quá, một người quen liền rang gạo, nấu lấy nước cho nó uống. Vậy mà chỉ một lúc sau, nó hồi sức thấy rõ, cái bụng cũng ổn định lại khá nhanh.

Từ đó, tôi để ý và thỉnh thoảng áp dụng lại cách này mỗi khi hệ tiêu hóa bị “biểu tình”. Cách làm cũng chẳng có gì cầu kỳ. Chỉ cần rang gạo chầm chậm cho tới khi hạt gạo ngả màu vàng nâu, thơm lên, rồi đem nấu với nước như nấu cháo thật loãng. Cho vào chút muối, sau đó uống phần nước gạo rang còn ấm.

Nói cho có vẻ khoa học một chút, gạo trắng vốn là món khá hiền với đường ruột. Nó mềm, lạt, ít xơ, ít dầu mỡ, không cay, không chua, nên trong lúc bao tử và ruột đang làm mình làm mẩy, nó thường dễ chịu hơn nhiều món khác. Gạo cũng tự nhiên không có gluten, và so với một số thực phẩm dễ gây dị ứng như sữa, trứng, đậu phộng, hải sản, hay lúa mì, thì gạo thuộc loại tương đối ít “gây chuyện” hơn với đa số người.

Trong hạt gạo cũng có một số khoáng chất như magnesium, phosphorus, potassium, selenium, manganese, zinc và iron. Dĩ nhiên, không phải nhiều tới mức uống một ly nước gạo rang là thành lực sĩ, hay biến cái bụng yếu thành bao tử cá sấu. Nhưng khi mình vừa bị tháo re, mất nước, mệt người, ruột gan lộn xộn, thì một chút tinh bột dễ tiêu, một chút muối, một chút nước ấm, cộng với cái mùi gạo rang thơm thơm, cũng đủ làm cái bụng bớt phản loạn và con người thấy hồi thần trở lại.

Chỉ đơn giản vậy thôi, vậy mà với riêng tôi, nhiều lần thấy còn dễ chịu hơn cả Tums, Rolaids, Pepto Bismol, hay Alka Seltzer. Dĩ nhiên, bệnh nặng thì phải đi bác sĩ, chứ không nên ôm nồi gạo rang mà “tử thủ”. Nếu tiêu chảy nặng, kéo dài, có sốt, ói liên tục, đi ngoài ra máu, hoặc có dấu hiệu mất nước thì phải lo chữa trị đàng hoàng.

Nhưng trong những lúc bụng dạ chỉ bị trái gió trở trời, người mệt, ruột gan bất ổn, thì một ly nước gạo rang ấm, có chút muối, vẫn là một món dân gian rất hiền, rất rẻ, rất dễ làm, và với riêng tôi, khá hữu hiệu.

Nghĩ cho cùng, dân gian mình nhiều khi không có tên thuốc Tây, không có toa bác sĩ, không có nhãn hiệu quảng cáo rùm beng, nhưng lại có những món rất mộc mạc mà thực tế. Nước gạo rang là một trong những thứ như vậy, không hào nhoáng, không cầu kỳ, nhưng khi cái bụng đang làm mình làm mẩy, nó lại có thể giúp mình thấy đời bớt... chao đảo.

Bí Bếp

https://www.facebook.com/share/p/1B7RRZvhK6/

____________________________________

Quà vặt tuổi thơ

Trang Nguyên

Cận cảnh một quầy bánh mì 
ở Sài gòn 1970 

Nhớ nhất là món bánh mì thịt ba rọi giá 5 đồng một ổ. Sau bao nhiêu năm cuộc sống có thêm nhiều món ngon vật lạ, lại hỏi mấy thứ quà vặt cỏn con ngày ấy còn ngon không. Ai cũng bảo, ngon quá đi chớ. Nó ngon từ trong nỗi nhớ!

Những mùa World Cup đi qua.

Trương Hữu - HIEN YUKEN

Mới đó mà đã bốn năm kể từ kỳ World Cup 2022 diễn ra tại Qatar. Nhớ lại những ngày cùng nhóm “Những Tháng, Những Ngày” viết bài theo từng trận đấu, với anh Khuê, chị Diễm, Huy và Hiếu. Thời gian trôi nhanh quá. Giờ đây, cánh chim đầu đàn Vũ Đăng Khuê đã đi xa, để lại trong lòng bạn bè và người theo dõi Facebook nhiều thương tiếc. Những bài bình luận của anh, vừa sâu sắc, sắc sảo, vừa hóm hỉnh, tếu táo, vẫn còn đọng lại như một phần ký ức đẹp của mỗi mùa bóng đá.

Già Ơi !

BS Đỗ Hồng Ngọc (tản mạn)

Có người hỏi vì sao tôi không phải là bác sĩ lão khoa mà lại viết nhiều về… người già; nào “Gió heo may đã về, nào Già ơi… chào bạn, rồi Nghĩ từ trái tim… ?". Đúng vậy, tôi chỉ là một bác sĩ nhi khoa, bác sĩ của trẻ con, nhưng sở dĩ viết về người già là bởi trước sau gì mấy nhóc nhỏ mà tôi đã và đang chăm sóc cũng sẽ trở thành một người già, một ngày nào đó !

Làm mắm tôm chua Huế không khó

 QUINHON11

Mùa hè vừa qua Tôm chài được khá nhiều, chẳng biết làm gì cho hết nên QN làm mắm tôm. Mắm tôm có cách làm rất đơn giản mà dễ ăn. Ăn với cơm, bún, bánh tráng đều ngon. Nếu được kèm thêm đĩa thịt luộc và ít rau thơm nữa thì hết ý luôn. Gần đây, QN cũng có lượn lờ trên NET tìm hiểu xem có sáng kiến nào mới từ các chị em với hy vọng học hỏi thêm được những cách mới giúp làm món mắm tôm này ngon hơn, dễ hơn? Đúc kết lại tuy mỗi người mỗi kiểu, nhưng cách làm căn bản vẫn như thế này:

Tự làm mắm nêm rất dễ mà ngon.

QUINHON11

Ảnh đủ loại mắm tự làm của Qui nhon11 ( 2016) 

Mấy chục năm ở Mỹ mình rất ít khi ăn mắm nêm mua ở chợ, vì không biết họ dùng nguyên liệu gì ? và có pha trộn chất hóa học gì trong đó không?. Nhìn màu mắm xám đục lờ nhờ, mua về có khi ăn được, có khi hôi mốc quá phải bỏ đi. Cứ thế thắc mắc rồi nghi ngại, không biết qui trình làm có hợp vệ sinh không? nên lâu lắm rồi mình không mua mắm nêm về ăn nữa.